Bony podarunkowe i vouchery to popularny sposób na zwiększenie sprzedaży – szczególnie w usługach, gastronomii czy handlu. Ich rozliczenie zależy jednak od rodzaju bonu. W VAT kluczowe jest rozróżnienie na bony jednego i różnego przeznaczenia, a w PIT – moment, w którym bon zostanie zrealizowany. Sprawdź, jak rozliczyć sprzedaż bonów, ich realizację i bony kupowane dla kontrahentów.
Czym jest bon w VAT?
Ustawa o VAT definiuje bon jako instrument, z którym wiąże się obowiązek przyjęcia go jako wynagrodzenia lub części wynagrodzenia za towary lub usługi, a towary lub usługi albo ich dostawcy są wskazani na bonie lub w warunkach jego wykorzystania (art. 2 pkt 41). Emisja bonu to jego pierwsze wprowadzenie do obrotu. Przepisy wyróżniają dwa rodzaje bonów:
- bon jednego przeznaczenia (BJP) – w chwili emisji znane jest miejsce dostawy towarów lub świadczenia usług oraz kwota należnego VAT (np. voucher na konkretną usługę w Polsce),
- bon różnego przeznaczenia (BRP) – każdy inny bon, np. bon kwotowy do wykorzystania na towary lub usługi opodatkowane różnymi stawkami.
Bonem w rozumieniu VAT nie są np. bilety komunikacyjne, bilety wstępu czy znaczki pocztowe ani kupony uprawniające wyłącznie do rabatu.
Bon jednego przeznaczenia – VAT przy sprzedaży
Każdy transfer bonu jednego przeznaczenia, w tym jego emisja, dokonany przez podatnika działającego we własnym imieniu, traktuje się jak dostawę towarów lub świadczenie usług, których bon dotyczy (art. 8a ust. 1). VAT rozlicza się więc już w momencie sprzedaży bonu. Późniejsza realizacja bonu nie jest odrębną transakcją (art. 8a ust. 2) – nie nalicza się VAT po raz drugi.
Jeżeli bon sprzedaje pośrednik:
- działający w imieniu innego podatnika – transfer uznaje się za dostawę lub usługę tego podatnika (art. 8a ust. 3),
- działający we własnym imieniu – sam rozlicza VAT od transferu bonu jak od dostawy lub usługi.
Gdy usługę lub towar w zamian za bon dostarcza inny podmiot niż wystawca bonu, uznaje się, że dokonuje on dostawy lub usługi na rzecz wystawcy (art. 8a ust. 4). Ma to znaczenie np. przy bonach emitowanych przez sieć, a realizowanych przez partnerów.
Bon różnego przeznaczenia – VAT przy realizacji
Przy bonie różnego przeznaczenia VAT nalicza się dopiero w chwili realizacji, czyli przekazania towarów lub wykonania usług w zamian za bon (art. 8b ust. 1). Sama sprzedaż bonu nie podlega VAT. Jeżeli bon sprzedaje pośrednik, opodatkowaniu podlegają jego usługi pośrednictwa, dystrybucji czy promocji (art. 8b ust. 2), a nie sam transfer bonu. Niewykorzystany bon różnego przeznaczenia nie jest opodatkowany.
Przykład: voucher w salonie
Salon prowadzi usługi kosmetyczne (stawka 23%) i fryzjerskie (stawka 8%).
- Voucher na manicure hybrydowy za 150 zł – wiadomo, jaka usługa, gdzie i z jaką stawką zostanie wykonana. To bon jednego przeznaczenia: VAT (23%) salon wykazuje w dniu sprzedaży vouchera.
- Voucher kwotowy na 200 zł do wykorzystania na dowolne usługi – w chwili sprzedaży nie wiadomo, czy klient wybierze usługę ze stawką 23% czy 8%. To bon różnego przeznaczenia: VAT salon wykazuje dopiero przy realizacji, według stawki wykonanej usługi.
Sprzedaż bonu jednego przeznaczenia osobie prywatnej ewidencjonuje się na kasie rejestrującej (chyba że przysługuje zwolnienie). Więcej o rozliczeniach w tej branży piszemy w artykule Branża beauty a podatek VAT.
Faktura za bon i KSeF
Jeżeli firma kupuje bon jednego przeznaczenia, sprzedawca wystawia fakturę w KSeF w chwili sprzedaży, bo jest to dostawa towarów lub świadczenie usług. Przy bonie różnego przeznaczenia faktura VAT dokumentuje dopiero realizację; sprzedaż samego bonu można potwierdzić innym dokumentem, np. notą.
Bony w podatku dochodowym
W PIT przychód z działalności powstaje co do zasady w dniu wydania rzeczy lub wykonania usługi, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności (art. 14 ust. 1c ustawy o PIT). Według dominującego stanowiska zapłata za bon jest jednak tylko zaliczką na poczet przyszłej transakcji, więc przychód powstaje:
- w dniu realizacji bonu, czyli wydania towaru lub wykonania usługi, albo
- w dniu upływu terminu ważności, jeżeli klient bonu nie wykorzystał.
Przykład: sklep z galanterią sprzedał 4 bony o łącznej wartości 1200 zł, ważne do 31 lipca 2026 r. Klienci ich nie wykorzystali, więc 1200 zł jest przychodem z dniem upływu terminu ważności.
Moment przychodu w PIT nie zawsze pokrywa się z momentem VAT – przy bonie jednego przeznaczenia VAT rozlicza się już przy sprzedaży, a przychód w PIT zwykle dopiero przy realizacji.
Bony w kosztach firmy
Bony kupione dla kontrahentów mogą być kosztem uzyskania przychodów, jeżeli nie są wydatkiem na reprezentację (np. gdy są nagrodą w programie lojalnościowym lub elementem promocji sprzedaży). Wydatek trzeba udokumentować – fakturą albo innym dowodem zawierającym elementy wymagane przez rozporządzenie w sprawie KPiR (dane stron, datę, przedmiot i wartość operacji). Bony przekazywane pracownikom są dla nich przychodem ze stosunku pracy, chyba że korzystają ze zwolnienia, np. jako świadczenie z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w granicach limitu.
Przeczytaj też: Próbki produktów dla klientów – jak to rozliczyć?
