Wybór formy prowadzenia biznesu wpływa na odpowiedzialność za długi, podatki, składki ZUS i formalności. Najprostsza jest jednoosobowa działalność gospodarcza, ale wraz ze wzrostem firmy coraz więcej przedsiębiorców rozważa spółkę – osobową albo kapitałową. Porównaj najważniejsze cechy form działalności i sprawdź, która może pasować do Twojej firmy.
Formy działalności w skrócie
| Forma | Rejestracja | Minimalny kapitał | Odpowiedzialność za zobowiązania | Podatek dochodowy |
|---|---|---|---|---|
| Jednoosobowa działalność (JDG) | CEIDG | brak | przedsiębiorca – całym majątkiem | PIT przedsiębiorcy |
| Spółka cywilna | wspólnicy w CEIDG (umowa spółki) | brak | wspólnicy – solidarnie, całym majątkiem | PIT wspólników |
| Spółka jawna | KRS | brak | wspólnicy – solidarnie, subsydiarnie (po bezskutecznej egzekucji ze spółki) | PIT wspólników (po spełnieniu obowiązku informacyjnego) |
| Spółka partnerska | KRS | brak | partner nie odpowiada za błędy zawodowe innych partnerów | PIT wspólników |
| Spółka komandytowa | KRS | brak (komandytariusz odpowiada do sumy komandytowej) | komplementariusz – bez ograniczeń | CIT spółki + podatek od zysków wspólników |
| Spółka z o.o. | KRS | 5000 zł | spółka; wspólnicy nie odpowiadają za jej długi (członkowie zarządu – w określonych sytuacjach) | CIT spółki + 19% PIT od dywidendy |
| Prosta spółka akcyjna (P.S.A.) | KRS | 1 zł | spółka; akcjonariusze nie odpowiadają za jej długi | CIT spółki + 19% PIT od dywidendy |
| Spółka akcyjna | KRS | 100 000 zł | spółka; akcjonariusze nie odpowiadają za jej długi | CIT spółki + 19% PIT od dywidendy |
Jednoosobowa działalność gospodarcza
JDG zakłada się bezpłatnie przez wpis do CEIDG. Przedsiębiorca sam podejmuje decyzje, ale odpowiada za zobowiązania firmy całym majątkiem osobistym. Może wybrać skalę podatkową, podatek liniowy albo ryczałt i płaci składki ZUS – na start często w preferencyjnej wysokości. Formy opodatkowania porównujemy w artykule Zmiana formy opodatkowania. JDG można też sprzedać – piszemy o tym w tekście Jak sprzedać JDG.
Spółki osobowe
Spółka cywilna
Spółka cywilna to umowa między wspólnikami, a nie odrębny przedsiębiorca. Przedsiębiorcami są wspólnicy – każdy ma wpis w CEIDG, a spółka otrzymuje NIP i REGON. Wspólnicy odpowiadają solidarnie całym majątkiem i rozliczają podatek dochodowy od swojej części dochodu, każdy w wybranej przez siebie formie (z pewnymi ograniczeniami przy ryczałcie i karcie).
Spółka jawna
Spółka jawna działa pod własną firmą i jest wpisywana do KRS. Wspólnicy odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie, ale wierzyciel może prowadzić egzekucję z ich majątku dopiero wtedy, gdy egzekucja ze spółki okaże się bezskuteczna. Spółka jawna nie płaci CIT, jeżeli złoży w terminie informację o wspólnikach – w przeciwnym razie staje się podatnikiem CIT.
Spółka partnerska
Przeznaczona dla przedstawicieli wolnych zawodów (np. lekarzy, adwokatów, architektów, doradców podatkowych). Partner nie odpowiada za zobowiązania powstałe w związku z wykonywaniem zawodu przez innych partnerów.
Spółka komandytowa
Komplementariusz odpowiada za zobowiązania bez ograniczeń, a komandytariusz – tylko do wysokości sumy komandytowej. Od 2021 r. spółka komandytowa jest podatnikiem CIT, a wspólnicy płacą podatek od wypłacanych zysków, dlatego dziś wybiera się ją rzadziej niż kiedyś.
Spółki kapitałowe
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Najpopularniejsza spółka kapitałowa. Kapitał zakładowy wynosi co najmniej 5000 zł, a spółkę można założyć przez internet (system S24) albo u notariusza. Spółka sama odpowiada za swoje zobowiązania – wspólnicy ryzykują tylko wniesionymi wkładami. Członkowie zarządu mogą jednak odpowiadać za zaległości podatkowe i długi spółki, jeżeli nie zgłoszą w porę wniosku o upadłość. Chcesz kupić gotową spółkę? Przeczytaj Zakup spółki z o.o.
Prosta spółka akcyjna
Prosta spółka akcyjna (P.S.A.) działa od 1 lipca 2021 r. i jest przeznaczona m.in. dla startupów. Kapitał akcyjny może wynosić zaledwie 1 zł, akcje można obejmować za pracę lub usługi, a zamiast zarządu i rady nadzorczej można powołać radę dyrektorów.
Spółka akcyjna
Spółka dla dużych przedsięwzięć – wymaga kapitału zakładowego co najmniej 100 000 zł, zarządu i rady nadzorczej oraz badania sprawozdań finansowych. Jej akcje mogą być notowane na giełdzie.
Podatki w spółkach kapitałowych
- CIT 9% – dla małych podatników CIT (przychody w poprzednim roku do równowartości 2 mln euro) i spółek w pierwszym roku działalności, z wyłączeniem dochodów z zysków kapitałowych,
- CIT 19% – stawka podstawowa,
- podatek od dywidendy – 19% PIT od zysku wypłacanego wspólnikom,
- estoński CIT (ryczałt od dochodów spółek) – spółka płaci podatek dopiero przy wypłacie zysku, a podatek wspólnika od dywidendy pomniejsza się o część podatku zapłaconego przez spółkę; z tej formy mogą korzystać spółki spełniające warunki dotyczące m.in. wspólników (wyłącznie osoby fizyczne), zatrudnienia i struktury przychodów.
Spółki kapitałowe prowadzą pełną księgowość, a obowiązek przekazywania ksiąg w strukturze JPK_KR_PD jest wprowadzany stopniowo.
ZUS w różnych formach działalności
- JDG i wspólnicy spółek osobowych (cywilnej, jawnej, partnerskiej) – płacą składki społeczne i zdrowotną jak przedsiębiorcy,
- jedyny wspólnik spółki z o.o. – jest traktowany jak osoba prowadząca działalność i płaci składki społeczne od podstawy jak w JDG oraz ryczałtową składkę zdrowotną (w 2026 r. 830,58 zł miesięcznie),
- wspólnicy wieloosobowej spółki z o.o. – nie płacą składek z tytułu samego bycia wspólnikiem; członek zarządu wynagradzany na podstawie powołania płaci od 2022 r. tylko składkę zdrowotną.
Szczegóły, także na temat tzw. wspólnika iluzorycznego, opisujemy w artykule ZUS w spółce z o.o. Jeżeli planujesz rozwój za granicą lub w innym mieście, przeczytaj też Oddział spółki – jak założyć i kiedy warto to zrobić.
