Przedsiębiorca może zmienić formę opodatkowania co do zasady raz w roku – na początku roku podatkowego. Termin mija 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód, czyli zwykle 20 lutego. W niektórych sytuacjach zmiana jest jednak obowiązkowa i następuje w trakcie roku. Sprawdź, jakie formy można wybrać, jak złożyć oświadczenie i co zrobić po utracie prawa do ryczałtu, podatku liniowego lub karty podatkowej.
Jakie formy opodatkowania może wybrać przedsiębiorca?
Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą (a także wspólnik spółki cywilnej lub jawnej osób fizycznych) może rozliczać podatek dochodowy:
- na zasadach ogólnych (skala podatkowa) – 12% i 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł dochodu, z kwotą wolną 30 000 zł; to forma domyślna, stosowana, gdy przedsiębiorca nie wybierze innej,
- podatkiem liniowym – 19% dochodu bez względu na jego wysokość, bez kwoty wolnej i większości ulg,
- ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych – od 2% do 17% przychodu, bez uwzględniania kosztów; ryczałt mogą wybrać przedsiębiorcy, których przychody w poprzednim roku nie przekroczyły 2 mln euro (kwoty w złotych podajemy w artykule Progi podatkowe),
- kartą podatkową – tylko jako kontynuacja (więcej niżej).
Wybór formy wpływa też na wysokość składki zdrowotnej. Zanim zdecydujesz, porównaj formy na swoich liczbach – pomoże w tym artykuł Przychód a dochód – jaka jest różnica. Planowane zmiany stawek omawiamy w tekście Nowe stawki podatkowe.
Termin na zmianę formy opodatkowania
Oświadczenie o wyborze podatku liniowego lub ryczałtu składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w danym roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód przypada w grudniu – do końca roku. W tym samym terminie można zrezygnować z dotychczasowej formy i wrócić na skalę.
Przykład: przedsiębiorca na skali chce od 2027 r. płacić podatek liniowy. Pierwszy przychód w 2027 r. osiągnie 5 stycznia, więc oświadczenie musi złożyć najpóźniej 22 lutego 2027 r. (20 lutego wypada w sobotę, więc termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy). Jeżeli pierwszą fakturę wystawi dopiero w marcu, termin minie 20 kwietnia.
Wybór obowiązuje także w kolejnych latach – nie trzeba go co roku potwierdzać. Brak oświadczenia w terminie oznacza, że przedsiębiorca pozostaje przy dotychczasowej formie. Osoba rozpoczynająca działalność może wybrać formę opodatkowania we wniosku o wpis do CEIDG.
Jak i gdzie złożyć oświadczenie?
Najprościej złożyć oświadczenie przez aktualizację wpisu w CEIDG. Można je też złożyć na piśmie naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania. Przy spółce cywilnej oświadczenie składają wszyscy wspólnicy, każdy w swoim urzędzie skarbowym. Wybór podatku liniowego dotyczy wszystkich form prowadzenia działalności – jednoosobowej firmy i udziałów w spółkach osobowych.
Zmiana formy z początkiem roku wymaga zamknięcia rozliczeń za poprzedni rok – sporządzenia spisu z natury, rozliczenia zaliczek i zeznania rocznego. Krok po kroku opisujemy to w artykule Przejście z zasad ogólnych na ryczałt ewidencjonowany, a kierunek odwrotny – w tekście Zmiana ryczałtu na pełną księgowość.
Mały podatnik i kwartalne zaliczki
Z formą opodatkowania wiąże się też wybór sposobu wpłacania zaliczek. Kwartalnie mogą je płacić mali podatnicy, czyli przedsiębiorcy, których przychód ze sprzedaży (wraz z VAT) w poprzednim roku nie przekroczył równowartości 2 mln euro, oraz osoby rozpoczynające działalność. Kwotę przelicza się po średnim kursie euro NBP z pierwszego dnia roboczego października poprzedniego roku, w zaokrągleniu do 1000 zł. O wyborze kwartalnych zaliczek informuje się w zeznaniu rocznym.
Obowiązkowa zmiana formy w trakcie roku
W trakcie roku przedsiębiorca nie może dobrowolnie zmienić formy opodatkowania. Zdarzają się jednak sytuacje, w których traci prawo do wybranej formy z mocy prawa.
Utrata prawa do podatku liniowego
Przedsiębiorca traci prawo do podatku liniowego, jeżeli osiąga przychody z usług świadczonych na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które w tym samym lub poprzednim roku wykonywał u niego w ramach stosunku pracy. Wtedy musi rozliczyć cały rok według skali podatkowej – od początku roku, z zapłatą odsetek od zaległych zaliczek.
Utrata prawa do ryczałtu
Prawo do ryczałtu traci się w trakcie roku m.in. wtedy, gdy przedsiębiorca zacznie osiągać przychody z działalności wyłączonej z ryczałtu, której nie prowadził w poprzednim roku (art. 8 ust. 3 ustawy o ryczałcie). Pełną listę wyłączeń omawiamy w artykule o przejściu na ryczałt. Od dnia uzyskania takich przychodów płaci podatek na zasadach ogólnych, musi założyć KPiR i sporządzić spis z natury na dzień utraty prawa do ryczałtu.
Przekroczenie limitu 2 mln euro w trakcie roku nie powoduje natychmiastowej utraty ryczałtu. Limit sprawdza się na podstawie przychodów z poprzedniego roku, więc przedsiębiorca przechodzi na zasady ogólne od kolejnego roku.
Karta podatkowa
Od 2022 r. nowi przedsiębiorcy nie mogą wybrać karty podatkowej. Stosować ją mogą wyłącznie osoby, które rozliczały się kartą wcześniej i nie zrezygnowały z niej. Rezygnacja jest więc decyzją ostateczną – po przejściu na inną formę nie da się do karty wrócić.
Prawo do karty traci się w trakcie roku, gdy przedsiębiorca przestaje spełniać jej warunki – np. zatrudni więcej pracowników niż dopuszcza karta dla jego rodzaju działalności albo zacznie prowadzić działalność nieobjętą kartą. Od dnia utraty prawa rozlicza się na zasadach ogólnych, zakłada KPiR i sporządza spis z natury.
Podsumowanie
- dobrowolna zmiana formy – tylko od początku roku, do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu,
- oświadczenie najlepiej złożyć przez CEIDG; wybór obowiązuje w kolejnych latach,
- podatek liniowy i ryczałt można stracić w trakcie roku – skutkiem są rozliczenia według skali,
- kartę podatkową mogą stosować tylko dotychczasowi podatnicy.
