W artykule znajdziesz:
- Podstawa prawna: art. 191 KSH. O wypłacie decyduje uchwała zgromadzenia wspólników po zatwierdzeniu sprawozdania.
- Dywidenda: zgromadzenie w ciągu 6 miesięcy, warianty podziału zysku, podział według udziałów i uprzywilejowanie.
- Zaliczka na dywidendę: trzy warunki, limit połowy zysku i obowiązek zwrotu.
- Podatki: PIT 19% od wypłaty brutto, umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, spółka jako płatnik.
- ZUS: od dywidendy nie płaci się składek.
- Inne metody wypłaty zysku.
- Często zadawane pytania
Udziałowcy spółki z o.o. nie mogą swobodnie przeznaczać jej środków na cele prywatne. Wypłata pieniędzy z wypracowanego zysku następuje głównie poprzez roczną dywidendę lub zaliczkę na jej poczet. Natomiast wynagrodzenie za pracę, pełnienie funkcji czy pożyczka ze spółki to odrębne czynności, niezwiązane z podziałem zysku.
Kiedy może nastąpić wypłata zysku i kto o tym decyduje?
Sama obecność gotówki w spółce nie pozwala na jej dowolną wypłatę wspólnikom – musi ona mieć podstawę prawną oraz wynikać z sytuacji finansowej, umowy spółki i odpowiednich uchwał. Ponadto Kodeks spółek handlowych zabrania zwrotu wniesionych wkładów (poza wyjątkami ustawowymi) oraz wypłat z majątku potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego.
Jak wskazuje art. 191 § 1 KSH, wspólnicy mają prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Decyzja o wypłacie zysku należy zatem do zgromadzenia wspólników i wymaga podjęcia uchwały. Zarząd nie może samodzielnie wypłacić dywidendy wspólnikom. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zysk dzieli się w stosunku do udziałów, przy czym umowa spółki może przewidywać inny sposób podziału zysku, z uwzględnieniem art. 192-197 KSH.
Warunkiem wypłaty zysku jest uprzednie zatwierdzenie rocznego sprawozdania finansowego przez zgromadzenie wspólników. Ponadto maksymalna kwota przeznaczona do podziału nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone na wypłatę dywidendy. Kwotę tę pomniejsza się o niepokryte straty, udziały własne oraz o kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową spółki powinny być przeznaczone z zysku na kapitały zapasowy lub rezerwowe.
Uprawnionymi do wypłaty za dany rok obrotowy są wspólnicy, którym udziały przysługiwały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku.
Warto zaznaczyć, że wypłata wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki rodzi obowiązek jej zwrotu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot solidarnie z udziałowcem.
Dywidenda – podstawowa metoda wypłaty zysku ze spółki z o.o.
Podstawową metodą wypłaty zysku jest dywidenda. Wspólnik ma prawo do udziału w zysku, który zgromadzenie wspólników przeznaczyło do podziału. Jak już wskazywałem, zarząd nie może samodzielnie zdecydować o wypłacie dywidendy, jego zadaniem jest jedynie przygotowanie sprawozdania i wykonanie uchwały. Więcej o samej dywidendzie w artykule: Dywidenda w spółce z o.o.
Zaliczka na poczet dywidendy
Zaliczka pozwala przekazać wspólnikom część przewidywanego zysku za bieżący rok obrotowy jeszcze przed jego zakończeniem i zatwierdzeniem sprawozdania za ten rok. Nie jest jednak swobodną „przedpłatą” dywidendy. KSH uzależnia ją od konkretnych warunków.
Po pierwsze, umowa spółki musi upoważniać zarząd do wypłacania takiej zaliczek. Po drugie, spółka musi mieć środki wystarczające na wypłatę. Po trzecie, zatwierdzone sprawozdanie finansowe za poprzedni rok obrotowy musi wykazywać zysk.
Przepis art. 195 § 1 KSH ogranicza również maksymalną wysokość zaliczki – nie może ona przekroczyć połowy zysku osiągniętego od końca poprzedniego roku obrotowego, powiększonego o określone kapitały rezerwowe, którymi zarząd może dysponować na potrzeby wypłaty zaliczki, i pomniejszonego o niepokryte straty oraz udziały własne.
Wypłata zaliczki wiąże się z ryzykiem, gdyż w przypadku gdy spółka odnotowała stratę albo osiągnęła zysk w wysokości mniejszej od wypłaconych zaliczek, wspólnicy zwracają zaliczki w:
- całości – w przypadku odnotowania straty albo
- części odpowiadającej wysokości przekraczającej zysk przypadający wspólnikowi za dany rok obrotowy – w przypadku osiągnięcia zysku w wysokości mniejszej od wypłaconych zaliczek.
Ważne! Dywidenda i zaliczka co do zasady wywołują obowiązki podatkowe już przy wypłacie. Późniejsza konieczność zwrotu zaliczki wymaga dodatkowych rozliczeń podatkowych.
Opodatkowanie – obowiązki po stronie wspólnika i płatnika
Dywidenda jest wypłacana z zysku spółki po opodatkowaniu CIT. Przy wypłacie do wspólnika może pojawić się drugi poziom opodatkowania — po stronie odbiorcy.
W przypadku wspólnika będącego osobą fizyczną dywidenda oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych podlegają 19% zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu od uzyskanych dochodów (przychodów). Podatek oblicza się od kwoty brutto wypłaty i stosuje się pełną stawkę bez względu na skalę dochodów wspólnika.
Dywidenda wypłacona innej spółce (osobie prawnej) stanowi przychód z zysków kapitałowych, ale co do zasady korzysta ze zwolnienia z CIT (art. 22 ust. 4 ustawy o CIT), co eliminuje wielokrotne opodatkowanie w łańcuchu spółek. W przypadku wspólników zagranicznych stosuje się umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.
Spółka wypłacająca dywidendę pełni rolę płatnika i w dniu wypłaty musi pobrać zryczałtowany podatek dochodowy – zarówno przy wypłatach na rzecz osób prawnych (art. 26 ust. 1 CIT), jak i fizycznych (art. 41 PIT).
Terminy – wypłata, pobór i odprowadzenie podatku
Uchwała o podziale zysku powinna jasno określać kwotę przeznaczoną na dywidendę, sposób podziału oraz termin wypłaty. Jeśli umowa spółki daje taką możliwość, zgromadzenie może wskazać osobny dzień dywidendy. Powinien on przypadać w ciągu dwóch miesięcy od podjęcia uchwały.
Jeżeli nie ustalono odrębnego dnia dywidendy, ustala się go na dzień podjęcia uchwały.
Dywidendę wypłaca się w dniu określonym w uchwale wspólników, a jeśli uchwała go nie określa — w dniu określonym przez zarząd. Warto zatem wskazać ten termin wprost w uchwale, zamiast pozostawiać tę kwestię do późniejszego ustalenia, co bywa kłopotliwe.
Podatek pobiera się przy wypłacie. Przy dywidendzie dla osoby fizycznej płatnik przekazuje pobrany PIT do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu pobrania. Po zakończeniu roku składa deklarację PIT-8AR do końca stycznia następnego roku. Jest to deklaracja zbiorcza, a nie informacja, którą wspólnik rozlicza samodzielnie w rocznym zeznaniu PIT.
Przy wypłacie dywidendy krajowej osobie prawnej podatek przekazuje się co do zasady do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu pobrania. Spółka składa roczną deklarację CIT-6R do końca pierwszego miesiąca po zakończeniu swojego roku podatkowego. W przypadku zagranicznych odbiorców występują inne formularze i terminy, w tym CIT-10Z oraz informacje IFT, zależnie od statusu podatnika i rodzaju wypłaty.
Niewypłacona dywidenda, zrzeczenie się dywidendy i przedawnienie
- Brak pieniędzy w dniu wypłaty. Dywidenda staje się długiem spółki wobec wspólnika. Wspólnik może żądać zapłaty razem z odsetkami za opóźnienie. Podatek pobiera się dopiero przy faktycznej wypłacie.
- Zrzeczenie się dywidendy. Po podjęciu uchwały wspólnik może zrezygnować z dywidendy tylko za zgodą spółki (umowa o zwolnienie z długu). Prościej jest od razu przeznaczyć zysk na kapitał zapasowy.
- Przedawnienie. Roszczenie o wypłatę przedawnia się po 6 latach od terminu wypłaty.
- Zajęty udział. Spółka wypłaca dywidendę komornikowi, a nie wspólnikowi.
Wypłata zysku a ZUS i inne alternatywne sposoby przekazywania środków
Wypłata zysku ze spółki z o.o. na rzecz wspólnika nie jest jego wynagrodzeniem za pracę ani usługę i nie stanowi podstawy składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Inaczej jest już w przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., który z samego tytułu posiadania wszystkich udziałów podlega odrębnym zasadom ubezpieczeniowym (jest to jednak obowiązek związany ze statusem wspólnika, a nie z samą dywidendą).
Alternatywnym tytułem wypłaty (niebędącym podziałem zysku) jest wynagrodzenie – np. za pracę, usługi lub pełnienie funkcji w zarządzie. Musi ono odpowiadać faktycznie wykonywanym obowiązkom, być właściwie udokumentowane i podlega odrębnym zasadom podatkowo-składkowym, zależnym od podstawy prawnej.
Innym rozwiązaniem jest pożyczka ze spółki, która jako świadczenie zwrotne nie może pozorować dywidendy ani naruszać zasad ochrony kapitału. Wymaga ona realnych warunków spłaty i oprocentowania, odpowiedniej umowy, zachowania reguł reprezentacji (oraz zapisów umowy spółki), a także zgody w formie uchwały wspólników – m.in. przy umowach z członkiem zarządu (art. 15 § 1 KSH) lub przy czynnościach przekraczających dwukrotność kapitału zakładowego.
Inne sposoby przekazania pieniędzy wspólnikom (poza dywidendą)
Wspólnik może otrzymać środki ze spółki także w inny sposób niż przez wypłatę zysku:
- Umorzenie udziałów za wynagrodzeniem. Musi je przewidywać umowa spółki, a decyzję podejmuje zgromadzenie wspólników. Wspólnik płaci 19% PIT od dochodu. Przy umorzeniu dobrowolnym rozlicza się sam w PIT-38. Przy przymusowym lub automatycznym podatek pobiera spółka.
- Zwrot dopłat. Wymaga uchwały wspólników i jest możliwy tylko wtedy, gdy dopłaty nie są potrzebne na pokrycie straty. Do kwoty wniesionych dopłat zwrot jest zwolniony z PIT.
- Obniżenie kapitału zakładowego. Wymaga uchwały w formie aktu notarialnego i wezwania wierzycieli do zgłoszenia sprzeciwu w ciągu 3 miesięcy. Skutki podatkowe zależą od sposobu obniżenia.
- Sprzedaż udziałów. Płaci kupujący, a nie spółka. Sprzedający płaci 19% PIT od dochodu (PIT-38), a kupujący 1% PCC.
- Podział majątku po likwidacji. Jest możliwy najwcześniej 6 miesięcy po wezwaniu wierzycieli. Wspólnik płaci 19% PIT od nadwyżki ponad wydatki na udziały, a podatek pobiera spółka.
FAQ – często zadawane pytania
Czy można wypłacić dywidendę w ratach albo później?
Tak, jeśli przewiduje to uchwała. Uchwała może wskazać jeden dzień wypłaty albo kilka. Jeśli go nie wskazuje, dzień wypłaty określa zarząd. Podatek pobiera się przy każdej faktycznej wypłacie.
Co z dywidendą niewypłaconą przez lata?
Roszczenie przedawnia się po 6 latach od terminu wypłaty. Przedawnione zobowiązanie spółka przenosi do pozostałych przychodów operacyjnych. Podlega ono także opodatkowaniu CIT.
Czy dywidendę można wypłacić w naturze, np. samochodem?
Tak, jeśli zgodzą się na to wspólnicy. Spółka rozpoznaje wtedy przychód w CIT w wysokości wartości dywidendy. Przekazanie może też podlegać VAT. Wspólnik płaci 19% PIT od wartości rynkowej otrzymanej rzeczy.
Czy można rozliczyć dywidendę z pożyczką wspólnika?
Tak, przez potrącenie. Potrącenie oznacza wypłatę, więc spółka musi w tym dniu pobrać 19% podatku.
Czy dywidenda wlicza się do daniny solidarnościowej?
Nie. Dochody z dywidend (art. 30a ustawy o PIT) nie należą do podstawy daniny (art. 30h ust. 2).
Autor artykułu: Radosław Pilarski

